آداب شب یلدا

شب یلدا یا چلّه بلندترین شب سال در نیم‌كره‌ی شمالی زمین است كه به زمان بین غروب آفتاب در آخرین روز پاییز تا طلوع آفتاب در اول دی‌ماه اطلاق می‌شود. مراسم شب یلدا یكی از آداب به یادگار مانده از گذشتگان و پیشینیان است كه به خصوص نزد ایرانیان جایگاه ویژه‌ای دارد. خواندن فال حافظ، متل‌گویی (نوعی شعرخوانی و داستان‌سرایی)، شاهنامه‌خوانی، نقل خاطرات، قصه‌گویی پدربزرگ و مادربزرگ‌ها، حضور در منزل بزرگان خانواده و شكر نعمت و سلامتی از رسوم متداول این شب است.

یلدا یک واژه‌ی سریانی بوده که به معنی میلاد و تولد است. شب یلدا با میلاد مسیح مطابق است. شب یلدا نماد سیاهی گیسوی یار و بلند بودن آن است. در آیین مهر هم شب یلدا را زادشب مهر می‌دانستند. چون پس از این شب، روزها بلند شده و روشنی بر تاریکی چیره می‌گردد. ایرانیان باستان این شب را جشن می گرفتند و انار و هندوانه می‌خوردند زیرا گل انار و گل هندوانه‌ی سرخ رنگ و به رنگ بامداد پیش از برآمدن خورشید است. شب یلدا طولانی‌ترین شب سال است که سبب می‌شود حتی یک دقیقه بیشتر در کنار هم بودن را با محبت و مهربانی جشن بگیریم.

در ادامه به صورت مفصل به آداب و رسوم مربوط شب چله صحبت می‌پردازیم:

از شاهنامه خوانی تا گرفتن فال حافظ

این سنت که در زمان‌های قدیم با جمع شدن دور کرسی‌های زغالی انجام می‌شد که در حال حاضر با جمع شدن فامیل در خانه بزرگترها صورت می‌گیرد.

انواع بازی در شب یلدا

طرح معما و چیستان از سوی بزرگ‌ترها و بازی‌های دسته جمعی نظیر گل یا پوچ، مشاعره از سرگرمی‌هایی است که در شب یلدا اجرا می‌شود تا این شب با شادی و بازی به سر شود.

برخی هم معتقد هستند وقتی هندوانه شب یلدا توسط ریش سفید جمع برش زده شود دعای خیر و رفع بلا برای حاضران خوانده می‌شود.

از جمله سنت‌های کهن این شب بردن «خنچه» برای نوعروسان است، رسم است که وقتی دختری به عنوان عروس یک خانواده انتخاب می‌شود، اگر دوران نامزدی آن‌ها مقارن با شب یلدا باشد، برای او پیشکشی از میوه‌ها و شیرینی‌های مختلف و هدایای دیگر به عنوان «خنچه» می‌برند.

خنچه‌ی عروس (که به نام شب‌چره هم گفته می‌شود) شامل انواع میوه‌های فصل از قبیل پرتقال، سیب، انار، هندوانه، شیرینی، آیینه و پارچه‌های اهدایی از طرف خانواده‌ی داماد است که بر سینی‌های بزرگی با عنوان «طَبَق» گذاشته شده و پارچه‌ی قرمز رنگی با عنوان «دوآق» بر روی آن کشیده شده و غروب شب یلدا به خانه عروس برده می‌شود.

تزیین شب‌چره (خُنچه یا خوانچه)

امروزه فرستادن شب‌چره شكل مدرن‌تری به خود گرفته است كه هر خانواده‌ای بنا به موقعیت اقتصادی خود می‌تواند آن را مفصل‌تر یا محدودتر تهیه كند فقط باید اجزا ثابت كه آجیل و هندوانه و انار است، فراموش نشود. از دیگر تنقلات می‌توان به شیرینی، میوه‌های خشك شده تابستانی مانند انجیر، قیسی، آلبالو و… اشاره كرد. کله‌قند تزیین شده را نیز نباید به عنوان نماد شیرین‌كامی برای خنچه فراموش كرد. شما می‌توانید خنچه‌های خود را به شكل سنتی یعنی با استفاده از همان سینی، ترمه و… آماده كنید یا با استفاده از ظروف جدید‌تر یا حتی با سبدهای چوبی كه در دسترس دارید این كار را انجام دهید.

خوردن میوه و شیرینی‌های مختلف در شب یلدا

خوردن انواع خوراکی‌های فصلی در این شب به یاد ماندنی تاریخچه‌‌ای طولانی دارد. خوردن برف سفید همراه با شیره انگور، شکستن گردو، فندق و بادام، شلغم، کلم و خوردن تنقلاتی مانند توت و انجیر خشک، کشمش و نخودچی و میوه‌هایی همچون هندوانه، سیب و انار از دیگر سنت‌ها در شب یلدا است. این میوه‌ها اغلب دانه‌های زیادی دارند و انسان‌ها با توسل به برکت‌خیزی و پر دانه بودن آن‌ها، خودشان را نیز مانند آن‌ها برکت‌آور کرده و نیروی باروی را در خویش افزایش می‌دهند. در زمان‌های قدیم وقتی امکان خرید این میوه‌ها برای مردم مقدور نبود از تابستان این میوه‌ها را در انبار خود نگهداری می‌کردند تا چلّه رنگارنگ‌تری داشته باشند.

هندوانه

هندوانه به ‌عنوان نمادی كروی كه برونش سبز و درونش قرمز است و سمبل خورشید محسوب می‌شود و به ‌عنوان مهم‌ترین میوه بر سر سفره چلّه قرار می‌گیرد. هندوانه مظهر شیرینی، خونگرمی، سرسبزی و سرخ‌فامی، شادابی و سرزندگی است.
هندوانه یکی از مهم‌ترین اجزای خنچه‌های زوج‌های جوان است.

تزیین هندوانه

تزیین هندوانه به دلیل حجمی بزرگی که دارد مشکل است. امروز با استفاده از برش‌‎های ویژ‌ه‌ای هندوانه را به شکل‌های گوناگونی مانند سبد، قو یا گل در می‌آورند. چنان‌چه توانایی این كار را ندارید می‌توانید با برش‌هایی ساده هندوانه را به شكل كیك دربیاورید و با كمی روبان یا ترافل تزیین كنید. راه دیگر این است كه می‌توانید با كمك چسب حرارتی تكه‌ای اسفنج را روی پوست هندوانه بچسبانید و با كمی برگ و گل طبیعی یا مصنوعی به دل‌خواه خود تزیین كنید و اگر این كار نیز برایتان مشكل است می‌توانید هندوانه را داخل تور قرار دهید و تور را با روبان گره و پاپیون زده و با شاخه‌ای گل نمایی بهتر به آن بدهید.

شیرینی

برای شیرینی شب‌چره معمولا از باقلوا یا شیرینی خشك استفاده می‌شود. حتی می‌توانید شیرینی را در منزل تهیه كنید و به همان شكل آجیل بسته‌بندی كنید.

انار

این میوه در سفره شب یلدا نماد شادی و زایش است. انار میوه‌ای است که از قدیم از آن به عنوان میوه‌ای خون ساز یاد می‌شد. به افرادی که رنگی مهتابی و از نظر جثه رنجور بودند، توصیه می‌شد که آب انار بنوشند.

برای تزیین انار می‌توانید آن را دانه دانه كنید و در ظروف سفالی رنگین قرار دهید و یك انار را نیز پوست بگیرید و گل انار را در وسط انارهای دانه شده بگذارید و یا می‌توانید در یك ظرف جدا انارها را چیده و دو سه عدد آن را با دو برش به شكل گل چهارپر در لابه‌لای انارها بگذارید. اگر تمایل به بردن میوه‌های فصل‌های دیگر را نیز دارید می‌توانید انارها را كنار آن‌ها در ظرفی مناسب بچینید و با گل تزیین كنید.

آجیل

آجیل را می‌توان هم به شكل مخلوط و هم به شكل تفكیك شده در سبد بریزید. در كنار آجیل معمولا راحت‌الحلقوم نیز گذاشته می‌شود كه البته اگر آجیل را جدا جدا بچینید و روی آن را را با سلفون بپوشانید بسیار زیباتر است. روی سلفون را نیز با بستن روبان تزیین كنید.

بهتر است برای تزیین خنچه از یک‌ رنگ روبان و گل برای تزیین استفاده کنید. كله قند را نیز می‌توانید در تور گذاشته و با روبان و سنگ‌های تزیینی آن را زیباتر کنید. می‌توانید در كنار آن از انواع شكلات‌ها یا بیسكویت‌ها با بسته‌بندی‌های زیبا استفاده كنید كه در نهایت یك سبد رنگین خواهید داشت.

هدیه برای عروس

معمولن بسته به توانایی مالی خانواده‌ها جدا از خوردنی‌ها هدیه‌ای نیز برای عروس خانم در نظر می‌گیرند كه عمومن قطعه‌ای طلا یا پوشاك است. هدیه‌ی عروس را هم مطابق با بقیه خنچه‌ها می‌توانید تزیین كنید. برای بسته‌بندی این هدایا نیز می‌توانید از جعبه‌هایی كه در بازار موجود است و ظاهر شكیلی دارند استفاده كنید.

نظری در مورد این نوشته ارسال نشده است. شما اولین نفر باشید.

میس‌وان

برای مهم‌ترین روز زندگی‌تان آماده شوید.

از بین ده‌ها تامین‌کننده خدمات عروسی انتخاب کنین.

اطلاعات بیشتر